https://tirr.sggw.edu.pl/issue/feed 2026-01-16T14:03:57+00:00 Redakcja czasopisma „Turystyka i Rozwój Regionalny” jan_zawadka@sggw.edu.pl Open Journal Systems <p>Czasopismo „Turystyka i Rozwój Regionalny” („Journal of Tourism and Regional Development”) wydawane jest od 2014 r. przez Instytut Ekonomii i Finansów SGGW w Warszawie. Jest ono kontynuacją serii wydawnictw naukowych publikowanych przez Katedrę Turystyki, Komunikowania Społecznego i Doradztwa. Zgłaszane artykuły mogą być w języku polskim lub angielskim. Funkcję redaktora naczelnego TiRR pełni prof. dr hab. Krystyna Krzyżanowska, prof. SGGW, a sekretarza dr Jan Zawadka.</p> https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11078 2026-01-16T14:03:45+00:00 Agnieszka Bobola agnieszka_bobola@sggw.edu.pl

Ekoinnowacje to rodzaj działań podejmowanych przez przedsiębiorców,który poprzez ich opracowywanie i implementację mogą włączać się w realizację koncepcjizrównoważonego rozwoju. Wobec powyższego celem podjętych rozważań stała sięidentyfikacja determinant wpływających na wdrażanie ekoinnowacji przez przedsiębiorstwarealizujące działalność gospodarczą w Polsce w latach 2020-2024. Wnioski z przeprowadzonychanaliz wskazują, że wdrażanie ekoinnowacji w przedsiębiorstwach jest stymulowane przezdeterminanty oddziałujące na poziomach: mikro, mezo i makro. Na poziomie mikro przezkoszty i chęć poprawy reputacji, na poziomie mezo przez dobrowolne inicjatywy i dobrepraktyki ekologiczne, a na poziomie makro przez regulacje prawne.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11079 2026-01-16T14:03:46+00:00 Małgorzata Bogusz malgorzata.bogusz@urk.edu.pl Marcin Horyń Renata Matysik-Pejas

Problem marnowania żywności to jedno z kluczowych wyzwań współczesnychsystemów żywnościowych – generuje istotne konsekwencje ekonomiczne, społeczne i środowiskowe.Zjawisko to jest szczególnie widoczne w państwach rozwiniętych, gdzie nadpodażproduktów spożywczych oraz konsumpcyjny styl życia sprzyjają zwiększonemu wyrzucaniużywności nadającej się do spożycia. Unia Europejska, w której rocznie powstaje około 57 mlnton odpadów żywnościowych, podejmuje liczne inicjatywy na rzecz ograniczenia tego problemu,m.in. w ramach strategii „Od pola do stołu”. Celem tego opracowania jest ocena poziomumarnowania żywności w państwach Europy Środkowo-Wschodniej w latach 2020-2022.W okresie tym średnia ilość marnowanej żywności w regionie wynosiła w kolejnych latach odpowiednio117,2 kg/os., 116,9 kg/os. i 115,9 kg/os., co jest wynikiem niższym od średniej UE-27(128,7 kg/os.). W poszczególnych państwach obserwuje się jednak duże zróżnicowanie poziomustrat żywności. Najwyższe roczne wartości odnotowano w Rumunii, gdzie marnowanieżywności wzrosło do 181 kg/os. w 2022 r., najniższe zaś w Słowenii (ok. 73 kg/os.).

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11080 2026-01-16T14:03:47+00:00 Jolanta Cichowska jolanta.cichowska@pbs.edu.pl

Celem opracowania była ocena przydatności „Barometru zawodów” jako narzędziawczesnego ostrzegania i prognozowania sytuacji na rynku pracy w turystyce na przykładziegrupy „pracownicy biur podróży i obsługi turystycznej”. Analiza obejmowała lata 2010-2025z istotnym zastrzeżeniem metodologicznym: w latach 2010-2015 dane dostępne były wyłączniedla województwa małopolskiego, natomiast od 2016 r. badanie obejmowało wszystkie powiatyw kraju. Wyniki pokazały przejście od dominacji zawodów nadwyżkowych do stabilizacjirynku pracy – udział powiatów z równowagą popytu i podaży wzrósł z 35% w 2016 r. do ponad90% w latach 2024-2025, przy jednoczesnym silnym spadku nadwyżek i marginalnym występowaniudeficytów. Analiza powiatowa wskazuje, że problemy wynikały m.in. z nadprodukcjiabsolwentów kierunków turystycznych, braku znajomości języków obcych, niedopasowaniakompetencyjnego oraz specyfiki warunków pracy (sezonowość, prowizyjność).

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11081 2026-01-16T14:03:47+00:00 Jolanta Cichowska jolanta.cichowska@pbs.edu.pl

Celem pracy była diagnoza oferty wiosek tematycznych działających w województwiekujawsko-pomorskim oraz ocena ich wpływu – społecznego, gospodarczego, promocyjnegoi kulturowego – na rozwój regionu i lokalnych społeczności. Ponadto, na podstawiewypowiedzi osób zaangażowanych w realizację tych ofert, przeanalizowanie, w jaki sposóbpostrzegają one swoją działalność m.in. w kontekście zrównoważonego rozwoju obszarówwiejskich. Przeprowadzone badania wykazały, że oferowane w wioskach usługi są atrakcyjnei zróżnicowane: od profili kwiatowych, miodowych i górniczych po chlebowe czy ptasie.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11082 2026-01-16T14:03:48+00:00 Piotr Gabryjończyk piotr_gabryjonczyk@sggw.edu.pl Patrycja Bas Jan Zawadka,

Celem artykułu było scharakteryzowanie motywów, jakimi kierowali się odwiedzającyprzy wyborze Bełżca jako destynacji tanatoturystycznej, oraz emocji towarzyszącychprzy zwiedzaniu tego miejsca. Badaniem objęto dwie grupy respondentów: osoby, którew swoim życiu przynajmniej raz odwiedziły Muzeum i Miejsce Pamięci w Bełżcu, oraz mieszkańcówBełżca i okolic – łącznie próba liczyła 125 respondentów: 64 odwiedzających oraz61 mieszkańców gminy. Wśród najważniejszych wniosków należy wskazać, że głównym motywemprzyjazdu respondentów do Muzeum i Miejsca Pamięci w Bełżcu okazała się chęć poznaniahistorii obozu, dominującymi uczuciami przy jego zwiedzaniu, zarówno przez rezydentów,jak i nierezydentów, były zaś smutek, współczucie i przygnębienie.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11083 2026-01-16T14:03:49+00:00 Jarosław Gołębiewski jaroslaw.golebiewski@sggw.edu.pl

Globalne szoki ostatnich lat zaburzyły funkcjonowanie rynków rolno-żywnościowychi ujawniły słabości globalnych łańcuchów dostaw. W opracowaniu przeanalizowanoprocesy dezintegracji, relokalizacji i wzmacniania odporności regionalnych rynków w kontekściewspółczesnych trendów i polityki publicznej. Wyniki wskazują, że lokalne systemy żywnościowemogą ograniczać skutki zewnętrznych szoków, szczególnie przy wsparciu WPR, politykispójności oraz inicjatyw oddolnych, takich jak krótkie łańcuchy dostaw. We wnioskach wskazanona potrzebę silniejszej integracji działań regionalnych oraz współpracy między producentami,konsumentami i instytucjami publicznymi.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11084 2026-01-16T14:03:50+00:00 Bartosz Kwiatkowski bartosz_kwiatkowski1@sggw.edu.pl

Celem artykułu była analiza bibliometryczna dorobku naukowego dotyczącegozastosowania sztucznej inteligencji (AI) w procesie planowania podróży turystycznych. Badanieoparto na danych z bazy Scopus obejmujących 961 publikacji z lat 2010-2025. Wyniki wskazująna dynamiczny wzrost zainteresowania tematyką po 2018 r., zwłaszcza w krajach azjatyckichtakich jak Chiny i Indie. Najczęściej badane obszary to inteligentna turystyka, systemyrekomendacyjne, inteligentna mobilność miejska oraz optymalizacja tras z wykorzystaniemalgorytmów AI. Analiza słów kluczowych ujawniła 9 głównych klastrów badawczych odzwierciedlającychinterdyscyplinarny charakter badań. Sztuczna inteligencja w planowaniu podróżyodgrywa coraz większą rolę w personalizacji doświadczeń turystów, prognozowaniu zachowańoraz wspieraniu zrównoważonego transportu i logistyki.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11085 2026-01-16T14:03:50+00:00 Anna Lewicka Maciej Stawicki maciej_stawicki@sggw.edu.pl

The research examines the emergence of campervan tourism as a new trend inPoland’s tourism sector. The objective of this study was to describe the specific features ofcampervan tourism in Poland and to discuss the factors that have driven its growth. The paperalso analyses the current state of the campervan market in Poland, including an analysis ofthe sale of such vehicles. The study employed methods of observation, data analysis anddiagnostic survey using a questionnaire. The findings of the survey helped to define the profileof campervan travellers who turned out to be mainly middle-aged residents of cities belongingto the middle class. Respondents travel in a camper van all year round, most likely in warmmonths before and after summer vacation season. The most significant factor influencing thedecision to travel in a campervan was the desire for autonomy and independence and visitingnatural sites and active recreation were the main purposes of motorhome trips.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11086 2026-01-16T14:03:51+00:00 Irena Ozimek irena_ozimek@sggw.edu.pl Agnieszka Bobola Tomasz Szawłowski

Artykuł podejmuje rozważania nad atrakcyjnością turystyki winiarskiej w Polsce.Celem podjętych rozważań było poznanie opinii przedstawicieli pokoleń X, Y oraz Z na tematatrakcyjności oferty enoturystyki w Polsce. Prezentowane w artykule wyniki zostały uzyskanew ramach przeprowadzonego badania pilotażowego, które oparto na metodzie sondażudiagnostycznego z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety. Konkluzja podjętych rozważańwskazuje, że istnieje zróżnicowanie w postrzeganiu enoturystyki pomiędzy przedstawicielamigeneracji X, Y i Z. Ponadto reprezentanci pokoleń X i Y częściej korzystali z turystyki winiarskiejniż przedstawiciele pokolenia Z.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11087 2026-01-16T14:03:52+00:00 Michał Roman michal_roman@sggw.edu.pl Marcin Pasek Ewa Szczucka Jolanta Zuzda

Rural tourism can support autistic individuals through sensory-friendly settings,animal contact and nature-based activities that promote self-regulation, social interactionand sensory integration. Within health-oriented tourism, animal-assisted services offerflexible, goal-directed engagement tailored to individual needs. This article presentsa case study of an inclusive agritourism facility in the Lubuskie region of Poland, illustratinghow agritourism can combine therapeutic, educational and ecological functions.The study highlights the role of nature and animal interaction in enhancing emotionalbalance, communication and wellbeing for individuals on the autism spectrum. Findingsindicate the strong therapeutic potential of rural environments and emphasise the shortageof Polish facilities adapted to neurodivergent visitors, pointing to the need for broaderimplementation of agrotherapeutic tourism practices.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11088 2026-01-16T14:03:53+00:00 Svitlana Savitska savitska_svitlana@pdatu.edu.ua Serhiy Zabolotnyy

The article outlines the key aspects of investment activity, emphasizing the role offoreign investment and tax incentives as determining factors in the formation of adequateinvestment support. The instruments of tax stimulation of investment activity are considered,with an emphasis on tax benefits, as the most common mechanism of influence. The conductedanalysis revealed the gaps in the coherence and completeness of the tax-incentive frameworkfor investment activity in Ukraine. It has been noted that the current tax preferences do notgenerate the expected inflow of foreign capital and, simultaneously, contribute to the deepeningof the state budget deficit. The investment attractiveness of Ukraine is assessed based on theanalysis of the dynamics of foreign direct investment receipts and indicators of the investmentclimate. It is concluded that the predicted process of post-war economic recovery, based onexternal financing, necessitates a reevaluation of national policies regulating the investmentstimulus, with a particular focus on new challenges and national development priorities.The study substantiates the rationale for adapting the positive elements of the Polishmodel, based on the functioning of special economic zones, to develop an effective systemfor stimulating investment and promoting the structural transformation of the Ukrainianeconomy, taking into account its institutional and territorial characteristics.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11089 2026-01-16T14:03:53+00:00 Jan Sikora j.sikora@wez.uz.zgora.pl Włodzimierz Kaczocha

Rolnictwo w Polsce jako sektor gospodarki narodowej wytwarza niecałe 3% PKB.Podstawą jego funkcjonowania są małe i średnie rodzinne gospodarstwa rolne. Ważny zatemjest problem znaczenia kapitału ludzkiego i społecznego, głównie osób zarządzających tymipodmiotami gospodarczymi. Celem badań, których wyniki przedstawiono w artykule, byłorozpoznanie i zdiagnozowanie obu rodzaju kapitałów. Przyjęto założenie, że w działalności gospodarstwarolnego nie tylko ważne znaczenie pełnią kapitały: finansowy, majątkowy, techniczno-technologiczny, lecz także te związane z rolnikiem, tj. ludzki i społeczny. W realizacjicelu badań wykorzystano metodę analizy literatury przedmiotu oraz wtórnych danych empirycznychw postaci publikowanych raportów i sprawozdań z badań empirycznych. Uzyskanewyniki wskazały, że wartości – cele przypisane kapitałowi ludzkiemu rolników mają znaczący,a nawet decydujący wpływ na funkcjonowanie gospodarstwa rolnego. Wartości – cele charakteryzującekapitał społeczny rolników tak dużego znaczenie nie mają. Wyraźnie dają o sobieznać w tzw. sytuacjach kryzysowych gospodarstwa rolnego. Zatem istnieje potrzeba systematycznegobadania i monitorowania kapitału ludzkiego i społecznego rolników oraz znaczeniaich funkcji w działalności gospodarstw rolnych.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11090 2026-01-16T14:03:54+00:00 Robert Stolarski robert_stolarski@sggw.edu.pl

Przedstawiono aktualną rolę efektywności kosztowej jako kluczowego czynnikakształtującego rentowność przedsiębiorstwa turystycznego. Podkreślono, że efektywnośćta nie jest prostym ograniczaniem wydatków, lecz strategicznym narzędziem pozwalającymna produktywne wykorzystanie kosztów w procesie tworzenia wartości w ujęciu finansowym.Omówiono specyfikę sektora turystyki, struktur kosztów oraz relacje między produktywnościązasobów a efektywnością kosztową. W części empirycznej zastosowano dynamiczny pomiaroddziaływania zmian w strukturze kosztów operacyjnych na efektywność kosztową. Analizawykazała, że różnice w strukturze kosztów istotnie wpływają na poziom efektywności kosztoweji rentowność przedsiębiorstwa. Operacyjna redefinicja modelu kosztowo-popytowego,oparta na dynamicznych wskaźnikach kosztowych i przychodowych, stanowi precyzyjne narzędzieidentyfikacji obszarów modelu kosztowo-przychodowego wymagających optymalizacjioraz wspiera racjonalność decyzji strategicznych.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11091 2026-01-16T14:03:55+00:00 Jan Zawadka jan_zawadka@sggw.edu.pl Piotr Gabryjończyk Oliwia Śmiecińska

Celem autorów artykułu było scharakteryzowanie aktywności fizycznej podejmowanejprzez mieszkańców małych miast z uwzględnieniem jej zakresu, form, motywów orazbarier. Badanie ankietowe przeprowadzono na próbie 136 respondentów. Większość badanychregularnie podejmowała aktywność fizyczną, preferując formy indywidualne trwającedo 60 minut. Najczęściej wybierano spacerowanie i jazdę na rowerze. Głównymi motywamipodejmowania aktywności były poprawa kondycji fizycznej oraz korzyści zdrowotne, najczęściejwskazywanymi barierami okazały się natomiast brak czasu i motywacji.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11092 2026-01-16T14:03:56+00:00 Anetta Zielińska anetta.zielinska@apt.edu.pl

Dla rolnika wypadek przy pracy oznacza podwyższoną absencję chorobową,mniejszą wydajność oraz jakość wykonywanej pracy, co wiąże się z zakłóceniami toku produkcjirolnej, a to podnosi koszty produkcji i wpływa niekorzystnie na gospodarstwo rolne.Celem badań było ustalenie wskaźnika wypadkowości w rolnictwie polskim w ujęciu regionalnym.Wyniki badań opracowano za pomocą metod statystyki opisowej i tabelarycznej. Z przeprowadzonychbadań wynika, że najwyższy wskaźnik wypadkowości na 1000 ubezpieczonychrolników zarejestrowano w województwie kujawsko-pomorskim, a najniższy w województwieśląskim. Pomimo wielu działań prewencyjnych prowadzonych w rolnictwie, mającychna celu poprawę bezpieczeństwa pracy w badanym okresie, wskaźnik wypadkowości w latach2021-2024 był wyższy niż w 2020 roku. Należy sądzić, że liczba wypadków przy pracy w przeliczeniuna ubezpieczonych w rolnictwie bez wdrożenia odpowiednich działań w zakresie bhpw rolnictwie może rosnąć.

2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 SGGW https://tirr.sggw.edu.pl/article/view/11093 2026-01-16T14:03:57+00:00 Piotr Gabryjończyk piotr_gabryjonczyk@sggw.edu.pl Serhiy Zabolotnyy Jan Zawadka 2025-12-15T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) SGGW